خطايى ، على اكبر

53

خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )

در قانون خطاييان نه سيرست نه شكار و نه شرب ، الا در وقت طعام خوردن دو سه پيالهء [ عرقى ] به كار برند . مست و لا يعقل شدن در قانون ايشان گناه است . و در ضبط مهمات چنان ترسان و لرزان‌اند كه ناگاه مبادا كه برو نكته بگيرند كه از منصبش بيفتد و به حبس و قتل برود [ و ] نوعى گناه باشد كه زن و دختر او در خرابات نشينند و پسران او لشكرى شوند . هرگز روى مادر و خواهر نبينند و نام [ و ] نشان « 1 » ايشان گم شود ، و خانمان خراب آن است . و قانون ايشان درين مرتبه نازك است و باريك و پرهول . [ بعده ] ، و زياده از سه ماه در درون خطاى راه رفتيم . هرروز [ منزل ] ما در شهرى بود معظم و يا در حصارى كه از همه چيز آراسته بود و هرگز منزل ما در صحرا واقع نشد . نه شب و نه روز در صحرا منزل نكرديم . الا همه پيوسته شهر بود . و در هر ما بين منزلين ده فضولى است به طريق كاروانسرا . آن را نيز از پادشاهى ساخته‌اند . اگر برفى يا سرمايى سخت شود آنجا درآيند . و حصار زوايد را حساب نيست . و اكثر چنان است كه در جايهايى كه از دشمن پرخوف باشد مردم منعم قلعه‌اى [ از براى پادشاهى ] يا ميلى كه ديدبانان برو توانند بودن مىسازند و خط به پادشاهى مىدارند و خط عرض حال او به پادشاه معلوم مىشود و درخورد كار او به او منصب مىدهند يا بخشش . اگر منصب زياده شود بخشش نيست و اگر بخشش دهند منصب نى ، و هر ساله بخشش بدهند به امرا يا منصب را ترقى بدهند . فصل « 2 » در بيان يام خانه‌ها « 3 » كه در آن شهرها و قلعه‌ها ساخته‌اند و مىسازند از براى آينده و رونده مثل ايلچيان و اولاغچيان [ كه ] بيايند و حكم و نشان بيارند ، و اگر اسب و آدم « 4 » خواهند

--> ( 1 ) - س‌ها : ندارد ( 2 ) - س‌ها : بعده ( 3 ) - س‌ها : يامها ( 4 ) - س‌ها : و اگر آدم خواهند بدهند و اگر اسب خواهند بدهند .